| de bevrijding van gelderland -wat een verhaal! |

De Tweede Wereldoorlog heeft diepe sporen achtergelaten in Gelderland. Vooral in de bevrijdingsjaren 1944-1945 is hevig gevochten in grote delen van de provincie, waarvan een deel werd bevrijd in 1944 en een deel in 1945. Twee grote geallieerde operaties vonden deels plaats in Gelderland: Operatie Market Garden in september 1944 en Operatie Veritable in februari 1945. Mede daarom vind je op veel plekken in de provincie musea en monumenten die relateren aan die tijd. Maar ook in de jaren daarvoor was de oorlog volop aanwezig.

De inwoners van Gelderland schrikken op 10 mei 1940 op van passerende vliegtuigen. De Duitse luchtmacht is op weg naar de Randstad, de oorlog in Nederland is begonnen. Gespannen volgt men de ontwikkelingen en al snel is duidelijk dat de gevolgen groot gaan worden. Eén van de vele voorbeelden is de verplichte evacuatie van Tiel. Op 13 mei moeten de inwoners huis en haard verlaten vanwege de strijd. Enkele dagen later, na de capitulatie, mogen zij terugkeren.  

Evenals in de rest van Nederland, blijkt dat de Duitse bezetters ook in Gelderland de joodse gemeenschap volledig willen vernietigen. Duizenden joden in de provincie overleefden de oorlog niet. Maar de bevolking liet dit niet zonder slag of stoot gebeuren: het verzet kreeg langzamerhand steeds meer vorm en velen boden onderdak aan gevluchte joden of anderen die door de Duitsers werden gezocht. Het Onderduikmuseum Markt 12 in Aalten besteedt hieraan uitgebreid aandacht. 

‘Deelen Fliegerhorst’

De Vliegbasis Deelen werd tijdens de oorlog gebruikt door de Duitse Luftwaffe. Op het terrein werd ook een grote commandobunker in gebruik genomen. De zogeheten ‘Diogenes-bunker’ heeft de oorlog overleefd en is de enige in Europe in zijn soort die kan worden bezichtigd. Voor meer informatie kijk op fliegerhorstdeelen.nl

 

| Liberation Route Europe: beleef de WOII-geschiedenis van Gelderland |

Oorlogsbegraafplaatsen en –musea, belangrijke monumenten en historische locaties. De Liberation Route Europe neemt je aan de hand langs de Gelderlandse geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Bezoek bijvoorbeeld het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek en laat je meevoeren door het Airborne Museum in Oosterbeek. Sta stil bij de gesneuvelden op de Canadese begraafplaats in Groesbeek of de Britse begraafplaats in Oosterbeek. De Liberation Route Europe biedt je op toegankelijke wijze de kans om te ontdekken wat de Tweede Wereldoorlog heeft betekend in Gelderland. Luisterstenen op tientallen locaties brengen de historie van de plek waar je op dat moment bent weer tot leven.

De bevrijdingsjaren

In september 1944 keken veel inwoners van Gelderland vol verwondering naar boven. Vele duizenden geallieerde parachutisten landden op 17 september in de omgeving van Nijmegen en Arnhem als onderdeel van Operatie Market Garden. Doel was de belangrijkste bruggenhoofden over de Waal en Rijn te veroveren, om zo de grondtroepen – die vanaf België via Brabant optrokken – de mogelijkheid te geven door te stoten naar Duitsland. De oorlogsindustrie aldaar vernietigen was de voornaamste opdracht.

De operatie leek in eerste instantie een succes, maar stokte uiteindelijk bij Arnhem. De Duitse weerstand daar was sterker dan verwacht en na enkele dagen van hevige strijd moesten Britse en Poolse troepen in de stad zich noodgedwongen terugtrekken ten zuiden van de Rijn. De Betuwe werd daarmee frontlinie: het gebied ten zuiden van Arnhem was bevrijd, maar het gebied daarboven bleef nog tot 1945 bezet. Over Operatie Market Garden vind je veel informatie in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek. Het Airborne Museum ‘Hartenstein’ in Oosterbeek zoomt meer in om de Slag om Arnhem, onderdeel van deze geallieerde operatie.

 

| Arnhem: een brug te ver in de Tweede Wereldoorlog | 

Arnhem speelde in de Tweede Wereldoorlog een cruciale rol. De brug over de Rijn moest er in september 1944 op de Duitsers worden veroverd, maar dit lukte de geallieerden niet: Arnhem bleek een brug te ver. Daarmee mislukte Operatie Market Garden en bleef de stad nog ruim acht maanden langer bezet. Ontdek alles over de Slag om Arnhem in het Airborne Museum ‘Hartenstein’ in Oosterbeek. Bekijk het informatiecentrum onder aan de ‘brug te ver’ in Arnhem en sta stil bij de slachtoffers van de strijd op de Britse begraafplaats in Oosterbeek. Of kom in september naar de jaarlijkse Bridge to Liberation Experience, waar op diezelfde brug op multimedia wijze een eerbetoon wordt gebracht aan de Slag om Arnhem.

Canadezen in Gelderland

Operatie Veritable begon in februari 1945 deels vanuit de omgeving van Groesbeek. De geallieerden trokken vanaf daar Duitsland in en een deel van de troepen sloeg daar linksaf, om Gelderland ‘via de achterkant’ weer binnen te trekken. Het waren voornamelijk de Canadezen die een groot deel van de provincie wisten te bevrijden in het voorjaar van 1945. In totaal lieten bijna 7.600 van hen het leven bij de bevrijding van Nederland. Op de Canadese begraafplaats in Groesbeek liggen ruim 2.600 gesneuvelden begraven. 

 

Apeldoorn: een sterke band met Canadese bevrijders




Voor de inwoners van Apeldoorn kwam in april 1945 een eind aan de Tweede Wereldoorlog. Het waren Canadese troepen die de stad bevrijdden. Inwoners waren – en zijn – de Canadezen hiervoor nog altijd dankbaar. Niet voor niets zijn er in de gemeente bijna vijftig monumenten ter nagedachtenis aan de oorlog en de bevrijding van Apeldoorn. Zo staat in de stad één van de twee monumenten die ‘De man met de twee hoeden’ heet, onderdeel van de Liberation Route Europe. Een soortgelijk beeld staat in Ottawa, Canada. De twee beelden geven uiting aan de verbondenheid tussen de twee landen. De twee hoeden staan voor: oorlog en vrede, onderdrukking en bevrijding, dood en leven, vreugde en verdriet.

 

| Groesbeek: bevrijd vanuit de lucht in de Tweede Wereldoorlog |




Als confetti kwamen ze uit de lucht vallen in september 1944. Duizenden parachutisten landden bij Groesbeek als onderdeel van het geallieerde offensief Operatie Market Garden. Het offensief mislukte uiteindelijk, maar Groesbeek werd bevrijd. Ontdek er alles over in het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945. Daar vind je ook meer informatie over Operatie Veritable, die vanaf hier begon in februari 1945. Verder is het beslist de moeite waard een bezoek te brengen aan de Canadese militaire begraafplaats in Groesbeek. Dit is de laatste rustplek van ruim 2.600 militairen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de omgeving zijn gesneuveld.

Herdenken

Vanwege de zware strijd en verliezen, staat men op veel plekken in Gelderland nog altijd stil bij de gebeurtenissen van ruim zeventig jaar geleden. De Liberation Route Europe is hier een goed voorbeeld van. Op tal van plekken in de provincie vind je ‘luisterplekken’, grote veldkeien met een informatiepaneel erop. Dit paneel bevat persoonlijke belevenissen uit de Tweede Wereldoorlog, die via de smartphone (een telefoonnummer of de app) worden ondersteund met onder meer hoorspelen.

Daarnaast vinden, vooral in de maand september, tal van herdenkingen plaats. Zoals de Bridge to Liberation Experience in Arnhem, de paradroppingen op de Ginkelse Heide bij Ede en de dagelijkse Sunset March op de nieuwe stadsbrug De Oversteek in Nijmegen. Want Gelderland wil haar geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog op toegankelijke en tastbare wijze in stand houden. Leven in vrijheid is niet vanzelfsprekend.

De bevrijding van Gelderland  – WAT EEN VERHAAL!

Meer weten?